Vuur maken met de Belastingdienst

Eerste pilot van De Vuurmakers

Veessen, December 2017

Door: Daria Ofman

Het is begin december, en guur. Er hangt sneeuw in de lucht die nog niet helemaal wil doorbreken. Vijftien jonge ambtenaren van de belastingdienst komen aan op een landgoed in Overrijssel. Zij hebben geen idee waar ze aan beginnen. Wij hebben een idee omdat we het programma hebben gemaakt, maar stiekem weten we het evenmin.

Wat we wel zeker weten is dat deze training niet gaat om iets overbrengen of ‘leren’ omdat je competentieprofiel moet worden opgevijzeld. Onze programma’s beogen vooral mensen de kracht van het eigen vuur weer laten voelen, aanwakkeren of herontdekken. Omdat ambtenaren ook gewoon mensen zijn, en de belastingdienst niets is zonder haar mensen. In onze wervingstekst schreven we:

Je werkt nu 1-10 jaar voor de overheid. Met goede moed en frisse idealen ben je de organisatie ingestapt om aan de slag te gaan en te werken aan onderwerpen die ertoe doen: voor de samenleving, voor bedrijven, voor je eigen organisatie of voor jezelf. En toch, een goede opleiding, een dosis ervaring en enorme drive blijken niet voldoende om opgewassen te zijn tegen het gedoe, de stroperigheid van de dag. Bazen, bestuurders of het systeem die iets anders lijken te willen dan wat jij voor ogen had.

Wij bieden ruimte voor leren, reflectie, inspiratie, rusten en denken. Onze programma’s zijn er voor mensen die werken vanuit de diepe overtuiging dat geïnspireerde individuen, die durven en doen, echt iets voor elkaar kunnen krijgen, zelfs binnen, bij tijd en wijle, de meest weerbarstige overheidsorganisaties.

Tijdens de eerste kennismaking halen we leervragen op: waarom zijn jullie hier? Sommigen omdat, ‘ik er even uit moet’; ‘jullie ook onze leeftijd zijn en dat is verfrissend’; ‘ik steun nodig heb om dicht bij mezelf te blijven; ‘ik mijn energie en drive wil behouden’; omdat ‘ik mijn verhaal wil verhelderen’; om ‘vervolgstappen te zetten’; of ‘om praktische tools te krijgen die het werk makkelijker en leuker maken’. We praten over de kleuren binnen de dienst (BD: is blauw, Douane: groen). ‘Ik hoop voor mezelf mijn eigen authenticiteit te behouden i.p.v. conformeren aan bestaande cultuur’. De vragen zijn divers en ook weer niet, want iedereen worstelt op zijn of haar manier met hetzelfde, je eigen vlam behouden, behoeden en aanwakkeren temidden van een stroperige overheid waar het inspirerende leiderschap soms ver te zoeken is.

Het is het Systeem!

Tijdens de tweede dag wordt het snel duidelijk hoe makkelijk het is om in de negatieve spiraal te geraken, als hardop wordt gezegd “de ruimte om creatieve veranderingen te suggereren er niet is”, “we zo eenvoudig leeglopen door het opbotsen tegen een ‘oude’ mentaliteit, die de dingen nou eenmaal zo doet”, “omdat wij vaak de enige persoon/de enige vrouw onder de 45 in de kamer zijn”. Een deelnemer kreeg zelfs een keer van een collega te horen: “Ach meisje, wat weet jij nou?” Hoewel het gevoel wordt gedeeld, lopen de meningen hoe daarmee om te gaan uiteen.

Zo vindt: ‘Zijn we niet gewoon een luie generatie, die alles aangereikt wil krijgen, en die niet door de zure appel heen wil bijten?’ veel weerklank. Maar ook het idee dat ‘de mogelijkheden er wel zijn, maar niet de medestanders om er samen hard aan te gaan trekken’. Dat “het de verantwoordelijkheid van het leiderschap is, iets te doen met de constante vraag menselijkheid in het proces te brengen en niet alleen op resultaten te sturen,” is iedereen het eens. Maar de realiteit is, dat dit lang niet altijd gebeurt. Dus wat doe je dan?

De systemen die wij proberen te veranderen leven in onszelf

Tijdens de reflectie van een spel waarin de discussie over proces versus resultaat wordt uitgelokt, lopen de emoties hoog op. Hoewel er vaak naar het management wordt gewezen, dat te weinig op proces en teveel op resultaten zou sturen, wordt duidelijk dat diezelfde neiging ook in de groep zit. Succes werd toch weer afgemeten aan de resultaten, ook als de helft van de groep daardoor buitenspel werd gezet, er geen plezier meer in beleefde en wilde afhaken. De bevrediging van ‘het goed doen’, zit dus toch in het resultaat? Na de reflectie komt naar boven dat je wel iets kunt willen veranderen, maar dat dit nog niet wil zeggen dat die verandering al in je zit. De systeem neigingen waartegen wij ageren, leven immers ook in onszelf.

Na de complexiteit van de belastingdienst als systeem en geleefde ervaring, vaak spelenderwijs, te hebben onderzocht en gedeeld, komt er ook weer ruimte voor creativiteit: samen kijken naar wat er wel kan, en waar de kracht en wil zit om te bouwen.

Storytelling

Ons eerste Vuurmakers-programma was geïnspireerd door Publieke Narratief van Marshal Ganz, een storytelling- methode die verbindt met het Verhaal van Zelf, uitnodigt mee te komen in het Verhaal van Ons en oproept tot beweging in het Verhaal van Nu. Het Publieke Narratief vormt de context waarbinnen thema’s zoals publiek leiderschap, systeemdenken, omgaan met weerstand en het creëren van medestanders wordt behandeld. In het Verhaal van Ons, formuleerde de groep een Manifest, geschreven door en voor jonge ambtenaren van de belastingdienst en alle andere collega’s bij wie dit verhaal resoneert.

In het Verhaal van Nu kwam een actielijst naar voren met praktische tools, tips en tricks. Want, het is makkelijk om een vlammend verhaal te schrijven, de uitdaging is om dat verhaal in de praktijk te brengen. Hier werd het doel van ons als trainers ook op de proef gesteld: tot in hoeverre kunnen we onze wervingstekst waarmaken? Dat we de juiste snaar hadden geraakt, was wel duidelijk, maar kunnen we mensen ook met het gevoel naar huis laten gaan dat ze daadwerkelijk bekrachtigd zijn om hun eigen manifesto met vuur en vlam uit te dragen?

Gezien-worden

Aan het einde van de training kwam de gedeelde wanhoop toch weer terug in de kernachtig geformuleerde observatie: “Dit was een onwijs mooie training die ik iedereen gun, maar alleen al de gedachte dat ik, hoe gaaf dit was, aan mijn management team ga vertellen, samen met de tools en verbeterpunten die wij hebben geformuleerd, maken dat ik nu al weer leegloop”.

Hoewel niet iedereen dit even krachtig deelde, kwam het gesprek wel naar een diepere, eerlijkheid. Want ja, hoe doe je dat eigenlijk, je kracht bewaren, zelf je eigen vlam blijven aanwakkeren, ook als er weinig inspirerend leiderschap om je heen is, en de medestanders die je hebt gevonden niet altijd in dezelfde omgeving werken? Dan moet je zelf die leider worden. Of misschien ben je die al, en is het daarom zo eenzaam. Gezien worden en erkenning krijgen voordat je die leider nu al bent en kunt zijn, voor het team dat je leiding geeft, voor de mensen waar je mee samenwerkt en dus ook voor jezelf, kan de grootste en meest nodige bekrachtiging zijn.

Vandaar dat de conclusie was, om altijd en steeds weer dicht bij het gevoel te blijven, dat uit te spreken, en elkaar er op aan te spreken. Want hart en hoofd zijn beiden drager van waardevolle informatie. Er werd ook gepleit voor meer vieren; trots zijn op wat er wordt gedaan en daarbij stil staan. Ook is het belangrijk om meer te spelen en spelelementen toe te passen in reguliere werkprocessen, want spelen creëert letterlijk meer ruimte. Bovendien zijn spelende mensen niet bang. Als signaal richting het MT werd wederkerigheid bespreekbaar maken aangekaart. Het is geen harde eis, maar het mag ook van boven komen.

Als laatste ervoeren de deelnemers de waarde van de wederzijdse bekrachtiging, waarin wordt uitgesproken wat je voor elkaar kan betekenen en hoe tot steun te zijn; de vuurmakers en medestanders. Een community die open en eerlijk is, en waar niets onbespreekbaar is, kan eveneens een manier zijn om steun en inspiratie te organiseren. Want het doel was en is uiteraard bijdragen aan een geloofwaardige en responsieve overheid, waar ambtenaren met plezier en bevlogenheid kunnen bijdragen aan de publieke zaak, hun leiderschap en potentieel kunnen ontwikkelen met hart en zorg voor elkaar en voor ons, burgers van dit land. Het was onze positieve observatie, hoe diep die wens om bij te dragen aan een overheid die wij onszelf ook toewensen, leefde binnen deze jonge groep ambtenaren van de belastingdienst.

Spreekt je dit aan, ben je benieuwd naar meer? Zou je zelf graag De Vuurmakers uitnodigen of een programma opzetten of zelf deelnemen. Neem dan contact met ons op. We horen graag van je!

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Powered by WishList Member - Membership Software